Christiaan (Chris) Navis

Christiaan Navis is op 5 januari 1916 in Voorschoten geboren. In 1940 is hij cadet aan de Koninklijk Militaire Academie (KMA) in Breda, waar hij wordt opgeleid voor een officiersfunctie in het Koninklijk Nederlands-Indisch Leger (KNIL). Hij raakt er bevriend met de KNIL-cadet Willem Pasdeloup. Vanwege de oorlogsdreiging wordt de KMA met haar cadetten ondergebracht in Haarlem. De cadetten moeten er wachtlopen. Chris en Willem besluiten na de capitulatie wapens achterover te drukken met het doel deze tegen de bezetter te gebruiken. De poging loopt uit op een mislukking. De jongens moeten hun wapens inleveren.

Chris tekent in juli van 1940 de zogeheten 'Erewoordverklaring’, waarin hij belooft zich afzijdig te houden van iedere vorm van verzet tegen de Duitse autoriteiten. De verklaring houdt hem echter niet tegen. Chris werkt samen met een aantal andere cadetten bij de Opbouwdienst, een tewerkstellingsdienst voor Nederlandse militairen. De werkzaamheden zijn voor de cadetten een dekmantel om wegen naar Engeland te vinden en wapens in handen te krijgen.

Chris en Willem worden lid de verzetsgroep van Jhr Joan Schimmelpenninck ('oom Alexander'), die op de Alexanderstraat 12 in Den Haag woont. De verzetsgroep gaat later samen met de Ordedienst (OD), een verzetsgroep van militairen. Het algemeen hoofdkwartier van de OD is vanaf 1941 ten huize van Joan Schimmelpenninck. De OD heeft verbinding met OD-verzetsgroepen in andere gewesten in Nederland. De verbindingen met de gewesten worden voornamelijk verzorgd door Anton Abbenbroek, Gerard Dogger, Chris Navis, Johan de Jonge Melly, Fritjof Dudok van Heel en luitenant Pieter Vroom. Ook wordt geprobeerd contact te leggen met Engeland om inlichtingen te verschaffen aan de regering en koningin Wilhelmina.

Op 13 november 1941 wordt Schimmelpenninck ('oom Alexander'), die inmiddels de leider van de OD is, gearresteerd en naar de strafgevangenis in Scheveningen (het 'Oranjehotel') gebracht. Hij wordt met 16 verzetsstrijders op de Leusderheide geëxecuteerd. Gerard Dogger en Anton Abbenbroek nemen tijdelijk de leiding op zich. 

In het kader van Plan Contact Holland vormt Peter Tazelaar op 20 december met o.a. Navis een 'ontvangstcomité' om Erik Hazelhoff Roelfzema op het strand van Scheveningen op te vangen. Die zou daar aan land worden gezet om de SDAP-politicus Stuuf Wiardi Beckman op te halen en naar Engeland over te brengen. De mensen van het ontvangscomité dragen allemaal een smoking om zich als feestgangers voor te doen. Het lukt echter niet om contact met Hazelhoff Roelfzema te krijgen.   

Tazelaar is daarna met Dogger naar Engeland gegaan en Abbenbroek wordt op 6 maart 1942 gearresteerd. De nieuwe leider van de OD wordt Jhr. Pieter Jacob Six (1894-1986). Hij verplaatst in 1943 het hoofdkantoor naar de thans verdwenen Amsterdamse Koepelkerk naast de ingang van het Vondelpark bij het Leidseplein.

In september 1944 is Navis naar het zuiden gegaan om contact op te nemen met de bevelhebber der Nederlandse Strijdkrachten, het Bureau Inlichtingen en de Chef Militair Gezag. Kortom de functie van contactman maakt hem tot een van de belangrijkste figuren binnen de OD en sleutelfiguur in het Nederlandse verzet. De Duitse politie heeft hem nooit kunnen arresteren.

Na de oorlog wordt hij weer militair bij het KNIL en naar Nederlands-Indië gezonden. In 1947 wordt hij bevorderd tot reserve-kapitein bij de artillerie. Er bestaat een sterk vermoeden dat Chris na terugkomst in Nederland actief is gebleven bij de Nederlandse inlichtingendienst, bij de tak die zich bezighield met de voorbereiding van het verzet mocht de Sovjet-Unie Nederland bezetten; een zogeheten ‘stay-behind’-organisatie die inlichtingen zou moeten verzamelen en sabotageacties plegen. Chris Navis is op 2 april 1986 overleden.

In het boek de ‘Vierkante Maan’ vraagt Gerard Dogger zich met recht af of Navis het woord angst eigenlijk wel kende.